Kobiety globalnego południa. Sytuacja społeczno-zawodowa kobiet w Pakistanie.

Skomentuj
Kobiety w Pakistanie

Postrzelenie na początku października Malali Yousafzai, pakistańskiej czternastolatki z doliny Swat, która stała się symbolem oporu wobec talibów zakazujących dziewczętom nauki, po raz kolejny zwróciło uwagę świata na sytuację kobiet w Pakistanie – kraju znajdującym się według Gender Gap In dex 2012 na 134 miejscu ze 135 państw uwzględnionych w badaniu. Coroczny raport, zapoczątkowany przez Światowe Forum Ekonomiczne, mierzy dysproporcje jakie występują między płciami, biorąc pod uwagę ich udział w życiu gospodarczym, politycznym oraz kwestie dotyczące edukacji i zdrowia. W żadnej z tych dziedzin Pakistan nie prezentuje się w dobrym świetle, choć w konstytucji znajduje się zapis o równym traktowaniu kobiet i mężczyzn.

W kwietniu 1996 roku rząd Pakistanu ratyfikował Konwencję w sprawie Likwidacji Wszelkich Form Dyskryminacji Kobiet (CEDAW) i stopniowo kieruje coraz większą uwagę na kwestie związane z równością płci oraz podejmuje kroki na rzecz skuteczniejszego przeciwdziałania dyskryminacji, a także przemocy wobec kobiet. Dużą rolę w tej kwestii odgrywają naciski międzynarodowej opinii publicznej oraz państw zaangażowanych w działania z zakresu międzynarodowej współpracy rozwojowej.

To właśnie przemoc wobec dziewcząt i kobiet stanowi w Pakistanie jeden z największych problemów. Kobiety często padają ofiarą przemocy domowej, gwałtów, handlu ludźmi, bywają zmuszane do zawierania małżeństw wbrew swojej woli, niejednokrotnie w bardzo młodym wieku. Są także surowo karane za sprzeciw wobec odgórnie podejmowanych decyzji – z zabójstwami honorowymi włącznie.

Badania przeprowadzone w 2004 roku przez United Nations Development Programme oraz rząd Pakistanu wykazały, że prawie 2/3 pakistańskich kobiet doświadcza przemocy ze względu na płeć, z czego jedynie 3% zgłasza się na policję, a 2% kieruje sprawę do sądu. Kobiety oraz ich rodziny obawiają się społecznej stygmatyzacji i nierzetelnego prowadzenia procesu. Ponadto dochodzenie sprawiedliwości w sądzie wiąże się z wysokimi kosztami, a oprócz tego brakuje wystarczających informacji oraz poradnictwa dotyczących przebiegu takich spraw. Do zgłaszania przestępstw zniechęca również fakt, że przeważnie oskarżeni nie są ścigani i unikają kary.

sytuacja kobiet 2

W 2011 i 2012 roku powstały w Pakistanie ustawy dotyczące między innymi molestowania kobiet w miejscu pracy i w domu, a także zabraniające przymuszania do zawierania małżeństw czy napaści z użyciem kwasu. Wciąż jednak nie weszły w życie. Przyjęcie ich będzie stanowiło ważny krok w dziedzinie przestrzegania praw kobiet w Pakistanie, choć wciąż pozostanie wiele kwestii, którymi należy się zająć. Parlament Europejski w swoich rezolucjach z 2011 i 2012 roku w sprawie sytuacji kobiet oraz dyskryminacji dziewcząt w Pakistanie zwraca uwagę na konieczność dokonania reformy niektórych rozporządzeń o karach koranicznych, ustawy o ograniczeniu małżeństw dzieci, ustawy o ograniczeniach w posagu i darach dla panny młodej, ustawy o obywatelstwie z 1951 roku, a także innych aktów prawnych.

Edukacja

Kształcenie kobiet w Pakistanie budzi wiele emocji i jest przedmiotem nieustannych ataków ze strony talibów. Obrońcy praw człowieka i aktywiści działający na rzecz interesów kobiet wciąż spotykają się z aktami przemocy – pod koniec 2011 roku zabito m.in. Zarteefa Afridiego, a w 2012 roku Faridę Afridi.

Sektor edukacji w Pakistanie jest poważnie niedofinansowany – i tak niskie wydatki na edukację obniżono w 2012 roku do poziomu 2,3% PNB. Przekłada się to na słaby poziom nauczania oraz bardzo wysoki, sięgający niemal 50%, stopień analfabetyzmu wśród dorosłych – aż 60% kobiet i 32% mężczyzn powyżej piętnastego roku życia nie umie czytać i pisać. Istnieją duże dysproporcje w alokacji środków na szkolnictwo w zależności od regionów, co także ma związek z tym, w jakim stopniu państwo sprawuje kontrolę na danym terytorium. Im dalej od większych ośrodków miejskich, tym edukacja trwa krócej, a dziewczynki rzadziej posyłane są do szkół z powodu kulturowych ograniczeń, jakie narzucają kobietom muzułmańscy konserwatyści i plemienna starszyzna. Niweczy to plany rządu w Islamabadzie, które zakładają niwelowanie różnic w dostępie do edukacji.

Na poziomie podstawowym do szkół uczęszcza 67% kobiet, natomiast na poziomie ponadpodstawowym ta liczba zmniejsza się do 29%, co można przypisywać częstej praktyce wydawania dziewcząt za mąż w młodym wieku. Dane pokazują, że 16% kobiet jest poślubianych pomiędzy piętnastym a dziewiętnastym rokiem życia.

Kobiety na rynku pracy

Udział kobiet w rynku pracy w Pakistanie wynosi 22%. Najczęściej pracują one w sektorze rolniczym (ok. 70%), a za swoją pracę zwykle nie otrzymują wynagrodzenia, wykonując ją w ramach obowiązków domowych. Są również bardzo rzadko właścicielkami ziemi czy innego Kobiety w życiu politycznym Pakistanki oficjalnie uzyskały prawo głosowania w 1956 roku, jednak wciąż w rejonach, w których państwo nie sprawuje w pełni kontroli, a władzę de facto dzierży starszyzna plemienna lub lokalni watażkowie, zdarza się, że kobietom odmawia się tego prawa i zabiera dokumenty tożsamości. Dzięki wprowadzeniu w Pakistanie systemu kwotowego 23% miejsc w parlamencie zajmują kobiety (co daje najwyższy wynik w Azji Południowej), a 10% kobiet obejmuje stanowiska ministerialne. Realizacja Milenijnych Celów Rozwoju Coroczne raporty ONZ sygnalizują, że inicjatywy podejmowane w Pakistanie wciąż nie są wystarczające i istnieje realne zagrożenie, że Pakistan nie osiągnie do 2015 roku zakładanych celów, także tych, które bezpośrednio są związane z poprawą sytuacji kobiet oraz dzieci. Niski poziom opieki medycznej oraz utrudniony dostęp do niej, zwłaszcza na obszarach wiejskich, a także niedobór wykwalifikowanej kadry, w tym kobiet-lekarek, które mogłyby zajmować się pacjentkami, skutkują między innymi wysokim wskaźnikiem umieralności okołoporodowej matek (260 zgonów na sto tysięcy żywych urodzeń) oraz umieralności dzieci (około 61 zgonów na tysiąc żywych urodzeń). Poprawa sytuacji kobiet w Pakistanie, przyznanie im większych swobód, zaakceptowanie dążenia do niezależności oraz przyzwolenie na pełnienie przez nie bardziej aktywnej roli w życiu społeczno-politycznym, wiąże się z koniecznością poważnych zmian świadomościowych oraz zmiany utrwalonego paradygmatu kulturowego. To natomiast wymaga zarówno czasu, większego zaangażowania organów państwowych oraz ścisłej koordynacji współpracy z donorami, realizującymi projekty na rzecz równego traktowania kobiet i mężczyzn. majątku, a ze względu na ograniczone możliwości zdobywania wykształcenia oraz uwarunkowania społeczno-kulturowe mają duże trudności z podejmowaniem pracy w innych sektorach.

Kwestia niezależności ekonomicznej kobiet wciąż nie znajduje dostatecznie ważnego miejsca w debacie na temat rozwoju Pakistanu. Wprawdzie stopniowo wzrasta ilość kobiet podejmujących pracę zawodową, ale są one wciąż grupą marginalizowaną. Bezrobocie wśród kobiet utrzymuje się na bardzo wysokim poziomie i brakuje ochrony prawnej, która gwarantowałaby im równe traktowanie oraz wynagrodzenie za wykonywanie takiej samej pracy jak mężczyźni, ochrony przed molestowaniem seksualnym, czy pozwalała egzekwować prawa pracownicze.

Obecność kobiet na rynku pracy w Pakistanie utrzymuje się na niskim poziomie, ponieważ w społeczeństwie wciąż funkcjonuje mała świadomość tego problemu. Brakuje politycznej woli, aby z tym problemem walczyć oraz pokutuje kulturowo utrwalone przekonanie o ściśle wyznaczonych rolach dla kobiet i mężczyzn, wedle którego wszelkie zmiany są sprzeczne nie tylko z islamem, ale także z fundamentami, na jakich opiera się społeczeństwo.

Kobiety w  życiu politycznym

Pakistanki oficjalnie uzyskały prawo głosowania w 1956 roku, jednak wciąż w rejonach, w których państwo nie sprawuje w pełni kontroli, a władzę de facto dzierży starszyzna plemienna lub lokalni watażkowie, zdarza się, że kobietom odmawia się tego prawa i zabiera dokumenty tożsamości. Dzięki wprowadzeniu w Pakistanie systemu kwotowego 23% miejsc w parlamencie zajmują kobiety (co daje najwyższy wynik w Azji Południowej), a 10% kobiet obejmuje stanowiska ministerialne.

Realizacja Milenijnych Celów Rozwoju

Coroczne raporty ONZ sygnalizują, że inicjatywy podejmowane w Pakistanie wciąż nie są wystarczające i istnieje realne zagrożenie, że Pakistan nie osiągnie do 2015 roku zakładanych celów, także tych, które bezpośrednio są związane z poprawą sytuacji kobiet oraz dzieci. Niski poziom opieki medycznej oraz utrudniony dostęp do niej, zwłaszcza na obszarach wiejskich, a także niedobór wykwalifikowanej kadry, w tym kobiet-lekarek, które mogłyby zajmować się pacjentkami, skutkują między innymi wysokim wskaźnikiem umieralności okołoporodowej matek (260 zgonów na sto tysięcy żywych urodzeń) oraz umieralności dzieci (około 61 zgonów na tysiąc żywych urodzeń).

Poprawa sytuacji kobiet w Pakistanie, przyznanie im większych swobód, zaakceptowanie dążenia do niezależności oraz przyzwolenie na pełnienie przez nie bardziej aktywnej roli w życiu społeczno-politycznym, wiąże się z koniecznością poważnych zmian świadomościowych oraz zmiany utrwalonego paradygmatu kulturowego. To natomiast wymaga zarówno czasu, większego zaangażowania organów państwowych oraz ścisłej koordynacji współpracy z donorami, realizującymi projekty na rzecz równego traktowania kobiet i mężczyzn.

Pakistańska uczennica pochodząca z miejscowości Mingaora w dolinie Swat, położonej w północno-zachodniej części Pakistanu. Na początku 2009 roku, kiedy talibowie zaatakowali siły rządowe i zakazali dziewczętom w regionie kształcić się oraz sukcesywnie rozpoczęli niszczenie szkolnych budynków, zaczęła prowadzić dziennik, opisując w nim swoje życie. Później został on opublikowany w formie bloga na stronach BBC Urdu pod pseudonimem Gul Makai. Dziewczynka zdobyła dzięki temu popularność oraz aktywniej zaczęła angażować się w działalność na rzecz praw kobiet do edukacji. Zdobyła wiele nagród, w tym pakistańską młodzieżową nagrodę pokojową, a także była nominowana do międzynarodowej pokojowej nagrody dla dzieci przyznawanej przez holenderską organizację KidsRights. W dniu 9 października 2012 roku, kiedy wracała autobusem ze szkoły do domu, została postrzelona w głowę i szyję przez talibów. Obecnie przebywa w szpitalu w Wielkiej Brytanii, a 8 grudnia odwiedził ją prezydent Pakistanu. Z całego świata płyną wyrazy poparcia dla Malali oraz głosy, by została nominowana do Pokojowej Nagrody Nobla.

Elżbieta Krawczyk

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>