Chiny nad Czarnym Lądem

Skomentuj
Flaga Chin. Fot © IRIN
Flaga Chin. Fot © IRIN

Dr Błażej Popławski

Agresywna polityka, którą prowadzą Chiny w Afryce, to przyczyna największej rewolucji gospodarczej, jaką przechodzi Czarny Ląd od momentu uzyskania – przynajmniej nominalnej – suwerenności względem kolonizatorów. W przeciągu półtorej dekady Chiny zmonopolizowały wiele z gałęzi przemysłu na kontynencie afrykańskim. Obecnie obroty handlowe Chin z Afryką wynoszą około 150 miliardów dolarów. Azjatycki gigant wywozi ropę naftową, minerały i drewno – w większości są to surowce i materiały, których eksport utrwala logikę wywozu surowca nieprzetworzonego, nie aktywizując lokalnego rynku pracy, sektorów przetwórczego i usług. Jednocześnie produkty made in China zalewają rynki państw afrykańskich, doprowadzając do upadku wielu tradycyjnych dziedzin lokalnego rzemiosła i przemysłu.

Od samego początku relacje chińsko-afrykańskie cechowała asymetria. Z jednej strony bogate imperium, z drugiej biedny kontynent. Do tego, o ile znaczenie Chin dla Afryki i jej mieszkańców jest niebagatelne, o tyle Afryka nigdy nie stanowiła priorytetu dla chińskiej dyplomacji i inwestycji zagranicznych (obecnie wymiana gospodarcza z Afryką stanowi zaledwie 3% całości eksportu i importu chińskiego).

Barwną metaforą ilustrująca zaangażowanie Państwa Środka na Czarnym Lądzie, jest zaproponowany przez politologów Sanushę Naidu i Martyna Daviesa „jedwabny szlak w Afryce” (China`s New Silk Road). Pierwotnie termin ten oznaczał drogę handlową łącząca Chiny z Europą i Bliskim Wschodem, wiodącą z Xiʼanu do Konstantynopola. Naidu i Davies, posługując się pojęciem „jedwabnego szlaku w Afryce”, w sposób trafny zwracają uwagę na przedmiotowe traktowanie Afryki jako furtki do innych regionów świata. Chiny wykorzystały szansę związaną z trudnościami przy wdrażaniu reform narzucanych przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy i Bank Światowy oraz indolencję Brukseli wobec Afryki. Większe zaangażowanie Państwa Środka na południe od Sahary wynikało także ze wzrostu niestabilności na Bliskim Wschodzie i konieczności dywersyfikacji dostaw ropy naftowej.

Najwięcej kontrowersji dostarczają umowy zawierane przez Chińczyków z krajami o złej reputacji, tzw. państwami-pariasami (pariah states). Wybór ten wynika z coraz większego uzależnienia polityki zagranicznej od potrzeb surowcowych. Decyzje o inwestycjach w państwach-pariasach mają także inne – pragmatyczne uzasadnienie. Chiny, decydując się na ignorowanie sankcji nakładanych na dane kraje przez społeczność międzynarodową, zyskują szansę uzyskania surowców po niezwykle atrakcyjnych, wręcz dumpingowych, cenach. Mogą także manipulować cenami surowców energetycznych na arenie międzynarodowej, pośrednicząc w ich dalszej sprzedaży.

Przykładem państwa-pariasa, z którym współpracują Chiny według zasady „surowce za pomoc i budowanie infrastruktury” jest rządzony przez Omara al-Baszira Sudan. Połowa eksportu sudańskiej ropy trafia do Chin, pokrywając około 5-10% potrzeb gospodarki chińskiej. W latach 2005-2006, a zatem w okresie krwawych walk w Darfurze – traktowanym przez Chartum, tak jak Pekin traktuje Tybet – Sudan był największym odbiorcą inwestycji chińskich w Afryce. Cóż, konsens waszyngtoński[1], powoli zostaje zastępowany przez konsensus pekiński – system mniej moralny, ale może Afryce po prostu bardziej potrzebny.

Błażej Popławski, dr historii, socjolog, członek Polskiego Towarzystwa Afrykanistycznego, prowadzi blog www.afrykanista.pl; kontakt: blazej@afrykanista.pl

BIBLIOGRAFIA:

  • Cardenal Juan Pablo, Araújo, Heriberto, Podbój świata po chińsku, przeł. Ewa Morycińska-Dzius, Wydawnictwo Sonia Draga, Katowice 2012
  • Firmanty Łukasz, Afryka we współczesnej polityce Chińskiej Republiki Ludowej, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2013
  • Naidu Sanusha, Davies Martyn, China Fuels its Future with Africa’s Riches, “South African Journal of International Affairs” 2006, vol. 16, nr 2
  • Popławski Błażej, Nierówny mur. Znaczenie i aktywność państw BRICS-u w Afryce, „Afryka” 2014, nr 39
  • Taylor Ian, China’s New Role in Africa, Lynne Rienner, Boulder 2009

[1] Przedstawiony w 1989 r. przez Jamesa Williamson’a dokument zawierający zalecenia dla prowadzenia polityki gospodarczej USA; obecnie stanowi podstawę polityki Międzynarodowego Funduszu Walutowego oraz Banku Światowego. Flagowymi zaleceniami konsensusu waszyngtońskiego są liberalizacja handlu, rynków finansowych, deregulacja rynków, prywatyzacja przedsiębiorstw, obniżanie stóp procentowych.


Warning: printf() [function.printf]: Too few arguments in /home/biz-website/ftp/infoswiat/wp-content/themes/netforms/content-single.php on line 81

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>