(De)stabilizacja Somalii

Skomentuj
Somalijski premier Cabdiwali Sheekh Axmed oraz prezydent Puntlandu Abdiweli Mohamed Ali podpisują umowę o normalizacji stosunków dwustronnych, Puntland, 14 października 2014. Fot © IRIN
Somalijski premier Cabdiwali Sheekh Axmed oraz prezydent Puntlandu Abdiweli Mohamed Ali podpisują umowę o normalizacji stosunków dwustronnych, Puntland, 14 października 2014. Fot © IRIN

Błażej Popławski

Somalia jako kraj de facto nie istnieje, choć społeczność międzynarodowa usilnie próbuje przekonać siebie samą co do skali zagrożeń generowanych w Rogu Afryki. Wystarczy pochylić się na atlasem geograficzno-historycznym, by zrozumieć, że politykę umacniania bezpieczeństwa w tym regionie kształtować należy nie z perspektywy stolic w Mogadiszu, Addis Abebie, czy Nairobi, lecz wracając na peryferie dawnej kolonii włosko-francusko-brytyjskiej. Z poziomu lokalnego zawsze widać więcej niż z metropolii.

Określenie „Somalia” przypisane było dwóm terytoriom – postkolonialnemu państwu położonemu na samym wierzchołku Rogu Afryki oraz tzw. Wielkiej Somalii, która swym zasięgiem obejmowała także Dżibuti, etiopski Ogaden oraz kenijską Prowincję Północno-Wschodniej. Ziemie te od wieków są zamieszkałe przez rdzennych Somalijczyków – chciałoby się napisać: „przedstawicieli nacji somalijskiej”. I tu kolejna pułapka terminologiczna: teoretycznie, Somalijczycy spełniają większość kryteriów definicyjnych narodu w „pierwszoświatowym” rozumieniu tego pojęcia: prawie wszyscy to przedstawiciele jednej grupy etnicznej (Somali), mówiący tym językiem (somali), a nawet wyznający tę samą religię (islam sunnicki). Wspólnota ta tylko pozornie jest homogeniczna – w rzeczywistości społeczeństwo somalijskie podzielone jest na klany. To one stanowią główną płaszczyznę identyfikacji – tak kulturowej, jak i politycznej Somalijczyków. To wybory przywódców klanowych decydują o stabilności całego regionu.

Na naszych oczach w Rogu Afryki wykuwa się nowy model państwowości, opartej na coraz wyraźniejszym rozproszeniu władzy i przeniesieniu ciężaru rządzenia na nowych aktorów politycznych. Mogadiszu utraciło zwierzchność nad terytorium dawnej Somalii. Tereny wokół dawnego centrum politycznego kontroluje aż pięć klanów. Przy granicy południowo-zachodniej funkcjonuje Jubaland – półautonomiczny region, w którym rządzą trzy klany.. Na północy o uznanie międzynarodowe zabiegają z kolei „państewka pirackie”: Puntland ze stolicą w Garoowe oraz była kolonia brytyjska – Somaliland ze stolicą w Hargeisie. Decydenci z globalnej Północy obawiają się procesu dalszej decentralizacji władzy w Somalii, dostrzegając w nim pożywkę dla różnej maści fundamentalizmów, terroryzmu, czy – modnemu dzięki hollywoodzkim produkcjom – piractwu. Owszem, każda transformacja, zmiana systemu władzy i modelu gospodarki rodzi wiele pokus dla samozwańczych kaznodziejów, roztaczających wizję raju – za życia lub po śmierci. A dyskursowi temu łatwo ulegają młodzi i biedni mieszkańcy Rogu Afryki. Przed niespełna dekadą zasilali szeregi Unii Trybunałów Islamskich, wstępowali do As-Szabab – od 2012 roku „szczycącej” się afiliacją z Al-Kaidą, pomagali szmuglować uchodźców i khat przez Zatokę Adeńską. Teraz jednak somalijscy nastolatkowie w inny sposób postrzegają swoją przyszłość, w tym jej polityczny wymiar. Gdy tylko mogą, porzucają organizacje radykalne i przestępcze. Próbują angażować się w życie polityczny w sposób wolny od ideologii fundamentalizmu religijnego, ale w szacunku dla tradycji klanowych. Tam czują się bezpiecznie, tam wykuwa się nowa formuła afrykańskiej demokracji. Wszak, jak głosi z somalijskich przysłów: „Drzewo nabiera siły, opierając się przeciwnym wiatrom”.

BIBLIOGRAFIA:

  • Hansen Stig Jarle, Al-Shabaab in Somalia: The History and Ideology of a Militant Islamist Group, 2005-2012, Oxford University Press, New York 2013
  • Chijioke Njoku Raphael, The History of Somalia, The Greenwood Histories of the Modern Nations, 2013
  • Piskała Konrad, Dryland, Grupa Wydawnicza Foksal, Warszawa 2014
  • Róg Afryki: historia i współczesność, red.: Joanna Mantel-Niećko, Maciej Ząbek, Wydawnictwo Trio, Warszawa 1999
  • de Wall Alex, Islamism and its enemies in the Horn of Africa, Indiana University Press, Bloomington 2004

Błażej Popławski, dr historii, socjolog, członek Polskiego Towarzystwa Afrykanistycznego, prowadzi blog www.afrykanista.pl; kontakt: blazej@afrykanista.pl


Warning: printf() [function.printf]: Too few arguments in /home/biz-website/ftp/infoswiat/wp-content/themes/netforms/content-single.php on line 81

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>